Trong tác phẩm  “ Truyện Kiều” của cụ Nguyễn  Du, đoạn diễn tả lúc

Từ  Hải gặp Thúy Kiều ở  thanh lầu, Kiều đề cao Từ Hải, Từ lấy làm thống khoái có câu:

“ Nghe lời vừa ý gập đầu,

Cười rằng: Tri kỷ trước sau mấy người”

“ Tri kỷ” nghĩa là biết mình. Người thật biết được mình là  tri kỷ.

Cổ văn có câu: Đắc nhất tri kỷ, khả dĩ bất hận, nghĩa là: Ở đời có được một người tri kỷ thì còn ân hận gì nữa.

Vậy nghĩa của từ này do đâu mà có.

Đời Xuân Thu, Quản Di Ngô Tự là Trọng, vốn  người có tài khinh ban tế thế. Ngày còn hàn vi, chưa gặp thời thường cùng  bạn là Bảo thúc Nha đi buôn chung. Lúc chia lời, Quản Trọng thường lấy phần hơn. Người ngoài thấy thế bất bình, nhưng Bảo Thúc Nha vui vẻ nói:

-Quản Trọng  không tham mà lấy tiền ấy, chỉ vì gặp cảnh quản bách bất đắc dĩ nên ta cũng bằng lòng nhường cho hắn.

Quản trọng ở chỗ thị tứ thường lắm kẻ nạt dọa, hà hiếp mà không một lời phản kháng. Mọi người cười cho là hèn mạt, nhu nhược, nhưng Bảo Thúc cho bạn là người khoan dung.

Quản Trọng thường đàm luận cùng Bảo Thúc Nha nói những điều sai lầm, Bảo nói:

-Đó là con người chưa gặp vận. Chớ lúc gặp thời thì trăm việc không hỏng việc nào.

Lúc theo việc quân, mỗi khi ra trận thì Quản Trọng đi sau,, khi thu quân thì QuảnTrọng đi trước . Mọi người đều cười chế giễu cho là nhát. Bảo Thúc Nha nói:

-Quản Di Ngô nào phải nhát, chỉ vì có mẹ già nên phải giữa thân để phụng dưỡng mẹ.

Quản Trọng ba lần ra làm quan thì đều bị bãi, mọi người đều khinh , nhưng Thúc Nha nói: Di ngô không phải là kẻ bất hiếu, vì chưa gạp thời chua gặp được vua hiền mà thôi.

Về sau Quản Trọng phò công tử Củ, Bảo Thúc Nha phò công tử Tiểu Bạch. Công tử Củ với công tử Bạch vốn là anh em khác mẹ đang tranh dành ngôi nhau.Công tử Củ thất bại ở nước Lỗ, bị vua Lỗ giết chết. Vua Lỗ bắt Quản Trọng và Thiệu Hốt là người phò công tử  Củ  nộp cho Tiểu Bạch tức là Tề Hoàn Công đang là chúa nước Tề. Thiệu Hốt tự tử, còn Quản Trọng thì chịu làm tên tù, và chịu tội với Tiểu Bạch vì trước kia đã bắn vào đai bụng của Tiẻu Bạch. Nhưng do Thúc Nha tiến cử và mến tài của Quản Trọng nên sau này được Tiểu Bạch cho làm tướng quốc.

Người ta chê Quản Trọng không giữ được khí tiết như Thiệu Hốt, nhưng Thúc Nha bảo:

-Di Ngô nhẫn nhục thờ Hoàn công không phải vì vô liêm sỉ mà là người không câu tiết những tiểu tiết thường tình. Đó là kẻ có chí là lợi cho thiên hạ.

Quản Trọng nghe được lời nói của Bảo Thúc Nha  thường thở dài nói:

-Sinh ra ta là cha mẹ, nhưng hiểu biết ta ở đời chỉ có Bảo Thúc Nha mà thôi.

 (như sách đã chép)

The end.